गोरखा । ऐतिहासिक गोरखा दरबार परिसरमा रहेको सिद्ध महायोगी गुरु गोरखनाथको रोट पकाउने अखण्ड धुनी धार्मिक आस्था, शाहवंशीय इतिहास र परम्परागत संस्कृतिको महत्त्वपूर्ण प्रतीकका रूपमा परिचित छ । राजा राम शाहको समयसँग जोडिएको यस स्थलमा गुरु गोरखनाथलाई प्रसाद चढाउन रोट पकाउने परम्पराले आजसम्म निरन्तरता पाउँदै आएको छ ।
गोरखा दरबार परिसरमा रहेको गोरखनाथ मन्दिर र रोट पाटी यस क्षेत्रका प्रमुख धार्मिक सम्पदामध्ये पर्छन् । गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका ऐतिहासिक विवरणअनुसार दरबारको पूर्वतर्फ रहेको रोट पाटीमा गुरु गोरखनाथलाई चढाइने प्रसादका रूपमा रोट पकाइन्छ । यही पाटी गुरु गोरखनाथको धुनीसँग पनि सम्बन्धित छ ।
गोरखनाथलाई सिद्ध महायोगीका रूपमा श्रद्धा गर्ने परम्परा गोरखाको पहिचानसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ । गोरखा जिल्लाको नामकरणसमेत गुरु गोरखनाथसँग सम्बन्धित रहेको धार्मिक तथा ऐतिहासिक मान्यता पाइन्छ । शाहवंशीय राजाहरूले गुरु गोरखनाथप्रति श्रद्धा राख्ने र राजकाजसँग पनि उहाँको सम्बन्ध जोडिने विभिन्न जनश्रुति प्रचलित छन् ।
परम्पराअनुसार गुरु गोरखनाथलाई रोट प्रिय प्रसादका रूपमा चढाइन्छ । चामलको पिठो, घ्यू, चिनी तथा अन्य सामग्रीबाट तयार गरिने रोट विभिन्न विधिअनुसार पकाइन्छ । गोरखनाथ मन्दिरमा दैनिक पूजा गरी रोट चढाउने चलन छ । विशेष अवसरमा ठूलो सङ्ख्यामा रोट अर्पण गर्ने परम्पराले पनि यस धार्मिक स्थलको महत्त्वलाई उजागर गर्छ ।
गोरखा दरबार परिसरमा रहेको रोट पाटी केवल प्रसाद पकाउने स्थान मात्र होइन, पुरानो धार्मिक विधि र सांस्कृतिक निरन्तरताको प्रतीक पनि हो । यहाँको धुनी, गोरखनाथ गुफा र मन्दिरसँग जोडिएका परम्पराले गोरखाको धार्मिक इतिहास बुझ्न महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गर्छन् ।
राजा राम शाहको समयसँग जोडिएको यस परम्पराको ऐतिहासिक विकास, अखण्ड धुनीको स्थापना र यसको निरन्तरताबारे थप अभिलेखीय अध्ययन आवश्यक छ । धुनी कहिलेदेखि निरन्तर बालिँदै आएको हो, यसको संरक्षण कसरी हुँदै आएको छ र रोट पकाउने परम्परामा विभिन्न कालखण्डमा के–कस्ता परिवर्तन आए भन्ने विषयमा आधिकारिक अभिलेख तथा पुजारीहरूको भनाइ संकलन गर्न सके यसको इतिहास अझ स्पष्ट हुनेछ ।
धार्मिक आस्था र ऐतिहासिक विरासत बोकेको गोरखा दरबारको रोट पाटी तथा अखण्ड धुनीको संरक्षण गर्नु सांस्कृतिक सम्पदा जोगाउने महत्त्वपूर्ण कार्य हो । यस्ता परम्पराको दस्तावेजीकरण र प्रचारप्रसारले गोरखाको ऐतिहासिक पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउन सहयोग गर्नेछ ।
